Wat is een
verpleegkundig specialist?

Een Verpleegkundig Specialist (VS) is een academisch opgeleide verpleegkundige met een doorgedreven expertise in een specialisatiedomein of zorgcontext. De VS heeft een zelfstandige zorg- en behandelrelatie met de zorgvrager en verleent geïntegreerde en geavanceerde zorg.

Als verpleegkundig expert is de VS een voortrekker in:

het opsporen van nieuwe noden in de patiëntenzorg
de ontwikkeling van nieuwe en op evidentie gebaseerde benaderingswijzen of interventies
het vertalen van de evidentie in de dagelijkse praktijk
het opzetten van praktijkgericht onderzoek
het versterken van de competenties in de intra/interprofessionele teams
het optimaliseren van de transmurale en interprofessionele samenwerking

Realisaties van de VS kunnen impact hebben op het niveau van zorgvrager, team, organisatie en maatschappij.

Afhankelijk van de werkcontext, de doelstellingen van het interprofessioneel team en de organisatie, de competenties en ervaring van de VS kunnen rollen en professionele activiteiten tussen VS’en verschillen. Zo kan een VS vooral ingezet worden in de directe klinische patiëntenzorg om toegankelijke zorg te realiseren, of kan een VS vooral een leidende rol opnemen in het ontwikkelen en implementeren van kwaliteitsprojecten, het opleiden en coachen van zorgprofessionals en het coördineren van wetenschappelijk onderzoek binnen het expertisedomein. Innovatieve en persoonsgerichte patiëntenzorg staat steeds centraal en de functie als VS vereist ten allen tijde een actieve rol in de directe patiëntenzorg.

Functie- en competentieprofiel

Op vraag van de minister van volksgezondheid, Frank Vandenbroucke, heeft de Federale Raad voor Verpleegkunde (FRV) in 2024 het functie- en competentieprofiel van de verpleegkundig specialist geactualiseerd. Bij deze update werd het VS-competentiekader meegenomen, een kader dat ontwikkeld werd in 2021 door de BVVS en de Belgische universiteiten die de master in verpleegkunde en vroedkunde aanbieden.

Het competentieprofiel (FRV 2024) vormt de basis voor de functieontwikkeling van ieder verpleegkundig specialist en is ook de referentie voor de verpleegkundige die een erkenning als verpleegkundig specialist wil aanvragen vanaf 1/1/2025.

Competentieprofiel

BVVS functie- en competentieprofiel van de verpleegkundig specialist (2018)

Vanuit de BVVS is er in 2018 een brede denkoefening gemaakt met peers en stakeholders betreffende de functieomschrijving van de verpleegkundig specialist. Dit profiel werd bezorgd aan de Federale Raad voor Verpleegkunde als input voor hun advies t.a.v. minister De Block. Het BVVS profiel werd eveneens ter kennisgeving bezorgd aan het kabinet van minister De Block.

Advies competentieprofiel

De VS heeft zowel generieke als specialistische competenties, geordend aan de hand van zeven competentiegebieden, ook ‘rollen’ genoemd, gebaseerd op het model van de Canadian Medical Education Directives for Specialists (CanMEDS).

Deze competentiebieden zijn met elkaar verbonden. De klinisch expert en behandelaar staat centraal van waaruit de andere rollen gevoed worden of richting krijgen. Zie onderstaande figuur (VS-competentiekader, versie 17/02/2022).

Het competentiekader vormt de basis voor de organisatie van de opleiding die voorbereidt op de VS-functie (master in de verpleegkunde en vroedkunde, afstudeerrichting verpleegkundig specialist) en kan worden gebruikt in verschillende werksettings. Zo kan de VS in het werkveld het competentiekader gebruiken als basis voor het eigen portfolio, maar kunnen ook leidinggevenden het kader hanteren als hulpmiddel bij coaching en/of aansturing van de VS in de organisatie. Tenslotte kan het competentiekader een hulpmiddel zijn in het implementatieproces van een VS-functie in de organisatie. Aan de hand van de omschreven VS-rollen kunnen stakeholders correct geïnformeerd worden wat men precies kan en mag verwachten van een VS-functie.

Het competentiekader werd bij diverse stakeholders getoetst zoals VS’en, opleidingsinstituten, werkgevers, beroepsorganisaties, patiënten en (huis)artsen. Dankzij deze werkwijze kan de BVVS een gevalideerd VS-competentiekader aanreiken.

Competentiekader

Wettelijk kader

Sinds april 2024 is er een wettelijk kader voor de verpleegkundig specialist in België.

Een beschermde beroepstitel
Een wetgevend kader dat de klinische bevoegdheden van de VS omschrijft

Lees hier meer over de twee KB’s van toepassing voor de verpleegkundig specialist.

KB erkenningscriteria verpleegkundig specialist

KB klinische bevoegdheid verpleegkundig specialist

Duiding KB erkenningscriteria

Duiding KB klinische bevoegdheden

De verpleegkundig specialist kan onder welomschreven voorwaarden klinische activiteiten en medische handelingen autonoom uitvoeren. De erkende VS voert deze handelingen uit binnen de toegewezen specialisatiedomein of patiëntengroep. Deze handelingen worden zorgvuldig genoteerd in de interprofessionele samenwerkingsovereenkomst (IPSO) tussen de VS en de arts(en). De BVVS heeft een IPSO-sjabloon ontwikkeld en kan als inspiratie dienen voor VSen, (huis)artsen, management en beleidmakers.

BVVS wegwijzer voor de opmaak van een interprofessioneel samenwerkingsovereenkomst (IPSOà

BVVS Word sjabloon IPSO

Werkterrein

De VS kan in verschillende zorgcontexten of specialisatiedomeinen actief zijn. Een schematische voorstelling van de mogelijke werkterreinen van de verpleegkundig specialist:

Opleiding

In Vlaanderen organiseren vier universiteiten een academische master verpleegkunde en vroedkunde met een afstudeerrichting Verpleegkundig of Vroedkundig specialist.

De huidige masteropleiding leidt een generieke VS op, verdere specialisatie gebeurt op het werkveld.

In de Franstalige gemeenschap is de masteropleiding verpleegwetenschappen voor het eerst gestart in het academiejaar 2021-2022. De opleiding wordt in een consortium van universiteiten en hogescholen georganiseerd.

De BVVS werkt nauw samen met de verschillende universiteiten en stemmen de noden in het werkveld af met de opleiding.

Aanbod opleidingen

Meerwaarde

In onderstaande lezing neemt prof P. Moons (KU Leuven) jou mee in de onderzoeksresultaten met betrekking tot de impact van de VS in de gezondheidszorg.

De meerwaarde van VS’en: wat leert onderzoek ons? prof. dr. P. Moons (KULeuven)

Functiedifferentiatie

Het verpleegkundig beroep wordt gekenmerkt door een waaier aan leer- en groeimogelijkheden.

Zo kan men na een bacheloropleiding zich verder specialiseren binnen een zorgdomein en/of kan men zich verder ontplooien met een set aan academische vaardigheden.

De zorg heeft nood aan een skill mix van diverse verpleegkundige profielen en dit binnen alle zorgsectoren. Verpleegkundigen met een bijkomende postgraduaat opleiding (gespecialiseerde verpleegkundigen, referentieverpleegkundigen of verpleegkundig consulenten) differentiëren zich met VS’en vooral op het gebied van opleiding, functie-inhoud, klinische bevoegdheden, hun actieterrein en de te verwachten impact. Beide profielen werken in de praktijk nauw samen en dit binnen een interprofessioneel teamverband van basisverpleegkundigen, verpleegkundigen verantwoordelijk voor algemene zorgen, paramedici en artsen.

Ze vullen elkaar aan in de zorg en versterken de verpleegkundige professie.

Kennisclips

Wil je meer leren over verschillende expertfuncties in de verpleegkunde? Bekijk dan zeker onderstaande korte kennisclips.

Klik op het “volledig scherm” icoon om het filmpje in het groot te bekijken!

Kennisclip ‘Wat is een verpleegkundig specialist’

In samenwerking met verschillende partners en in het kader van het CONNECT-ME project werd een kennisclip ontwikkeld over de functie van de verpleegkundig specialist (voorjaar 2024).

Kennisclip ‘Wat is een verpleegkundig consulent’

In samenwerking met verschillende partners en in het kader van het CONNECT-ME project werd een kennisclip ontwikkeld over de functie van de verpleegkundig consulent (voorjaar 2024). De consulent is een gespecialiseerde verpleegkundige met een specifieke rol in de begeleiding van specifieke patiëntengroepen en werkt in de praktijk vaak nauw samen met verpleegkundig specialisten. Voor zorgverleners en management is het verschil tussen de functie van een verpleegkundig specialist en -consulent nog vaak onduidelijk. De rollen en activiteiten tussen beide functies verschillen echter duidelijk.

Kennisclip ‘Verpleegkundige expertfuncties: wie doet wat?’

In samenwerking met verschillende partners en in het kader van het CONNECT-ME project werd een kennisclip ontwikkeld over de verschillende verpleegkundige expertfuncties, namelijk (1) de gespecialiseerde verpleegkundige, (2) verpleegkundig consulent en (3) verpleegkundig specialist.

Overzicht verpleegkundig specialisten in België

De BVVS inventariseert periodiek de tewerkgestelde VS’en in Vlaanderen.

Neem een kijkje voor een overzicht op naam, specialisatie en organisatie.

Ben je ook werkzaam als VS en vind je jouw naam nog niet terug op deze lijst, stuur ons een mailtje en we voegen jou toe aan het overzicht.

Wat is een verpleeg­kundig specialist?